Wszystko dla Ojczyzny
nic dla mnie...
Piotr Wysocki
bohater szczepu
most
twierdza
komenda szczepu
zdjęcia
wiedza harcerska
forum
znajomi
kontakt
pamiętnik
Copyright © 2002-2006
a2t
|
|
|
|
|
Historia Krzyża Harcerskiego
|
|
|
| |
|
Andrzej Małkowski w pierwszej polskiej książce skautowej "Scouting jako system
wychowania młodzieży" zaprezentował odznakę skautów angielskich i opisał jej symbolikę.
Przypuszczał, że wkrótce zostanie wymyślona polska odznaka, która mogłaby zostać
przyznana pierwszym skautom już we wrześniu 1911 roku. Tak się jednak nie stało.
W pierwszym numerze redagowanego przez Małkowskiego "Skauta" wydanym 15.X.1911 roku ogłoszono
konkurs na projekt polskiej odznaki. Chciano, żeby propozycje zachowywały skautowe motywy,
ale także nie były naśladownictwem angielskiej odznaki tylko czymś nowym. Liczba nadesłanych
prac (84) przerosła oczekiwania organizatorów. Rozstrzygnięcie konkursu opóźniło się
o dwa miesiące. Pierwszą nagrodę dostał projekt IV Krakowskiej Drużyny Skautowej im. Bartosza
Głowackiego przedstawiający herb Tadeusza Kościuszki Roch III, drugą - projekt z tej samej
drużyny przedstawiający orła polskiego trzymającego w szponach tarczę z napisem "Czuwaj".
Trzecie miejsce przypadło ks. Kazimierzowi Lutosławskiemu, którego projekt przedstawiał
skrzyżowane szable na okrągłej tarczy i polski krzyż wojskowy Virtuti Militari z napisem "Bóg
i Ojczyzna" i orła lecącego nad nim. Przy górnej krawędzi znajdował się napis "Czuwaj."
Żaden z nagrodzonych ani wyróżnionych projektów nie przyjął się jako odznaka dla polskich
skautów. Pod koniec roku 1912 Naczelna Komenda Skautowa wyznaczyła ks. Lutosławskiego, Alfonsa
Borkiewicza i Czesława Jankowskiego do dalszych prac nad wzorem odznaki skautowej. Ostateczny
projekt, choć jeszcze bez lilijki, został zamieszczony na okładce książki ks. Lutosławskiego
"Czuj Duch". Był to przerobiony jego pierwotny pomysł.
W latach 1913-1916 krzyż harcerski stawał się powoli oficjalną odznaką drużyn w zaborze
rosyjskim, podległych Naczelnej Komisji Skautowej w Warszawie. Trzeciego czerwca 1916 roku krzyż
stał się oficjalną odznaką świeżo powołanego Związku Harcerstwa Polskiego. Masowa produkcja
krzyża zaczęła się w zakładzie grawerskim Józefa Chylińskiego już w 1915 roku. Każdy krzyż
miał w tamtych czasach swój numer i było wiadomo, kto go otrzymał.
Krzyż harcerski z czasem przyjmował się w innych organizacjach skautowych. Przed 1918
rokiem był używany przez polskie drużyny na Wileńszczyźnie i Łotwie. W 1919, niecały rok
po tym, jak wszystkie organizacje harcerskie połączyły się w jeden Związek Harcerstwa
Polskiego, na Zjeździe Naczelnej Rady Harcerskiej w Zwierzyńcu Zamojskim przyjęto "Przepisy
o oznakach harcerskich". Dwiema odznakami organizacyjnymi zostały lilijka noszona na rogatywce
(kapeluszu) oraz oczywiście krzyż noszony na lewej piersi dwa centymetry nad kieszenią.
Krzyż harcerski jest jedyną odznaką cywilną, którą wolno nosić na mundurze wojskowym.
Harcerzom zezwolił na to 15. listopada 1919 roku Naczelny Wódz Wojska Polskiego Józef
Piłsudski. Noszono ją w tym samym miejscu, to znaczy tuż nad lewą kieszenią.
Krzyż był odznaką wyjątkową. Żeby móc go nosić, trzeba było posiadać zezwalającą na to
książeczkę służbową. Krzyż pozostawał też własnością Związku. Po zgubieniu trzeba
było czekać pół roku na nowy, a gdy rezygnowało się z harcerstwa, trzeba było oddać swój
krzyż.
W czasie drugiej Wojny Światowej produkcja krzyży siłą rzeczy została wstrzymana. Nie
spadło jednak zapotrzebowanie. Harcerstwo przeszło do konspiracji i kontynuowało swoją
działalność z zachowaniem zwyczaju przyrzeczenia harcerskiego. Po wyczerpaniu przedwojennych
zapasów często harcerze składający przyrzeczenie nie otrzymywali krzyża. Starano się jednak,
żeby krzyż jako ważny symbol znajdował się na każdej uroczystości przyżeczenia.
W czasie Powstania Warszawskiego, gdy harcerze się ujawnili, malowano harcerskie lilie na
pancerzach czołgów, lilie i napisy "Czuwaj" na samochodach, a przede wszystkim było bardzo
dużo harcerskich krzyży. "Pasieka" nie przeciwstawiała się temu. Było to działanie żywiołowe,
spontaniczne, świadczące o niezwykłym charakterze Krzyża.
powrót
|
|
|
|
